ستارگان

«سر به فلک» یک برنامه تربیتی برای نوجوانان پسر و دختر کلاس هفتمی طراحی شده است که با الهام از متن «توحید مفضل» امام صادق (علیه السلام) تدوین گردیده است. هدف اصلی، افزایش دقت و تقویت روحیه تولید و کار گروهی در دانش‌آموزان از طریق کشف نظم حاکم بر جهان آفرینش، با محوریت بررسی رابطه زمین، خورشید و ماه است.

مخاطبان در این برنامه به صورت گروه‌های ۳ یا ۴ نفره، در یک فرآیند پروژه‌محور و رقابتی برای ساخت ماکت‌های دقیق و علمی از زمین، خورشید و ماه شرکت می‌کنند. این فرآیند به گونه‌ای طراحی شده که دانش‌آموزان برای پیشبرد کار خود باید مسائل متعددی را به صورت مستقل و با راهنمایی غیرمستقیم مربی حل کنند. این رویکرد منجر به درونی‌سازی یادگیری، افزایش اعتماد به نفس و تقویت روحیه تعامل‌پذیری و کار تیمی می‌شود.

اهداف برنامه تربیتی به شرح زیر است:

هدف اصلی: دقت‌افزایی از طریق بررسی دقیق چگونگی چینش، قرارگیری و اثرات متقابل خورشید، ماه و زمین. دانش‌آموزان از طریق ساخت ماکت درمی‌یابند که وجود این اجرام بی‌ارتباط با زمین نبوده و نبودشان مشکلات عدیده‌ای برای سیاره ما ایجاد می‌کند.

اهداف فرعی: تقویت روحیه تعامل‌پذیری و کارگروهی: ساخت ماکت در قالب رقابت گروهی و نیاز به همکاری برای موفقیت.

ایجاد و تقویت روحیه تولید: مسئولیت کامل ساخت ماکت از صفر تا صد بر عهده دانش‌آموزان است که باعث پرورش خلاقیت و کاهش ترس از کار عملی می‌شود.

سیر اجرایی برنامه تربیتی در نه مرحله به شرح زیر خلاصه می‌شود:

انگیزه‌سازی: آغاز با اعلام برگزاری یک جشنواره ماکت‌سازی با عنوان «منظومه شمسی» و ایجاد رقابت سالم بین گروه‌ها.
ساخت ماکت زمین: گروه‌ها با حل مسئله «چگونه ماکت زمین را با طبیعی‌ترین شکل ممکن (شامل نمادهای پوشش گیاهی، آب و موجودات زنده) بسازیم؟» اولین تولید خود را انجام می‌دهند و از آن در جلسه‌ای دفاع می‌کنند.
مقدمات ساخت ماکت خورشید: گروه‌ها برای حل مسئله «چگونه ماکت خورشید را با قابلیت روشنایی و گرمایش بسازیم؟» تحقیق و ایده‌پردازی می‌کنند.
ساخت ماکت خورشید: گروه‌ها ماکت خورشید را مطابق با شرایط تعیین شده می‌سازند. در حین این مرحله، آموزش‌های ضروری فنی مانند لحیم‌کاری به آن‌ها ارائه می‌شود.
کشف رابطه خورشید و زمین: گروه‌ها ماکت‌های ساخته شده را بر روی یک «شاسی اصلی» نصب می‌کنند. آنها باید با حل مسئله «تعیین فاصله صحیح خورشید از زمین» دمای مناسبی را روی ماکت زمین ایجاد کنند. این مرحله با بحث درباره اثرات خورشید (شب و روز) همراه است.
کشف چگونگی ایجاد فصل‌ها: گروه‌ها با چالش جدیدی مواجه می‌شوند: «چگونه در ماکت خود شرایط به وجود آمدن فصل‌ها را ایجاد کنیم؟» این مرحله با راهنمایی مربی و بررسی نقش انحراف محور زمین، آنان را به کشف رابطه ماه با این پدیده رهنمون می‌سازد.
ساخت ماکت ماه: گروه‌ها با حل مسئله «چگونه ماکت ماه را بسازیم که امکان وقوع کسوف کامل را فراهم کند؟» ماکت سوم را تولید می‌کنند.
نصب ماه و تکمیل منظومه: ماکت ماه بر روی شاسی نصب شده و رابطه مکانیزم آن با ایجاد انحراف محور زمین و در نتیجه به وجود آمدن فصل‌ها نشان داده می‌شود.
جمع‌بندی و بررسی اثر ماه: در این مرحله نهایی، گروه‌ها در یک نمایشگاه شرکت کرده و با پاسخ به مسئله «در صورت نبود ماه چه اتفاقی برای کره زمین می‌افتاد؟» و شبیه‌سازی یکی از این اثرات (مانند نابودی جزر و مد یا تغییر شدید آب و هوا) یافته‌های خود را جمع‌بندی و ارائه می‌کنند. در پایان، گروه برتر معرفی و از تمامی دانش‌آموزان تقدیر می‌شود.

در طول این مراحل، محتوای آموزشی از منابعی مانند متن توحید مفضل، مقالات علمی درباره منظومه شمسی، فصول، اثرات ماه و روش‌های ساخت ماکت استخراج شده است. تاکید اصلی بر این است که دانش‌آموزان خود به کشف حقایق بپردازند و مربی تنها نقش راهنما و تسهیل‌گر را دارد. این برنامه تربیتی در نهایت به درک عمیق‌تر دانش‌آموزان از نظم حکیمانه حاکم بر جهان و تقویت همزمان مهارت‌های فنی، تفکر و کار گروهی در ایشان می‌انجامد.