پوشش گیاهی و جانوری

این برنامه تربیتی که برای دانش‌آموزان پایه چهارم ابتدایی دختر طراحی شده، با هدف اصلی تقویت تفکر و تدبر، به بررسی رابطه بین پوشش گیاهی، جانوری و شرایط جغرافیایی در مناطق مختلف ایران می‌پردازد. طرح بر این اصل استوار است که کشف روابط بین اجزای یک پدیده (در اینجا، اکوسیستم‌های ایران) می‌تواند هماهنگی و نظم حاکم بر جهان را به نمایش گذاشته و مهارت تفکر را در متربی پرورش دهد.

سیر اجرایی برنامه تربیتی در چهار مرحله و در قالب یک مسابقه گروهی ساخت ماکت حجمی ایران سازماندهی شده است.

در مرحله اول، دانش‌آموزان در گروه‌های دو یا سه نفره، با برش یک صفحه یونولیت، نقشه اولیه ایران را با کمترین دورریز می‌سازند. این چالش اولیه، آنان را وادار به برنامه‌ریزی و تفکر برای بهینه‌سازی منابع می‌کند.

در مرحله دوم، چالش اصلی اعمال پوشش گیاهی متناسب با هر منطقه به صورت برجسته و خلاقانه بر روی ماکت است. دانش‌آموزان باید با تحقیق و بررسی (با مراجعه به کتاب درسی یا پاسخ به سؤالات راهبردی مربی)، گیاهان بومی هر ناحیه (مانند نخل در مناطق گرم یا جنگل در مناطق معتدل) را شناسایی و با استفاده از مواد مختلف (چوب، اوریگامی، سنگ ریزه و …) آن را به صورت سه‌بعدی روی ماکت پیاده‌سازی کنند. این مرحله با پرسش‌های چالشی مانند «اگر نخل را در شمال بکاریم چه می‌شود؟» همراه است که آنان را به تفکر در مورد رابطه آب‌وهوا و پوشش گیاهی وامیدارد.

مرحله سوم، تمرکز بر اِعمال پوشش جانوری است. در این مرحله، دانش‌آموزان باید حیوانات خاص هر منطقه (مانند شتر در بیابان یا بز کوهی در کوهستان) را ساخته و در مکان صحیح خود روی ماکت قرار دهند. پاسخگویی به سؤالاتی مانند «آیا پرورش شتر در شمال امکان‌پذیر است؟» یا «آیا انتقال بز کوهی به بیابان برای نجات از انقراض منطقی است؟»، آنان را به کشف رابطه عمیق بین حیوانات با محیط زیست و زنجیره غذایی سوق می‌دهد.

در مرحله چهارم و پایانی، توجه از طبیعت به مقایسه انسان با دیگر موجودات معطوف می‌شود. در یک حلقه گفت‌وگو، از دانش‌آموزان پرسیده می‌شود: «چرا زندگی انسان‌ها تغییر کرده، ولی حیوانات و گیاهان تقریباً ثابت مانده‌اند؟». این پرسش، جمع‌بندی نهایی طرح است و تفکر درباره ماهیت پیشرفت، اختیار و نقش انسان در طبیعت را برمی‌انگیزد.

در پایان، با جمع‌بندی امتیازات تمام مراحل از سوی داوران، از گروه‌های برتر تقدیر می‌شود. در سراسر این مسیر، نقش مربی، تنها راهنمایی و ایجاد چالش است و اصل بر این است که تولیدات و ایده‌ها، حاصل فکر و خلاقیت خود دانش‌آموزان باشد.